Jump to content

Tamprusi kasa

Fi Wikipedia


Tampulma, a wɔdze borɔfo kasa no dɛ Tamprusi yɛ Mabia kasa (nkan no na wɔfrɛ no Gur) wɔ Ghana. Wɔka no tsitsiriw wɔ Savannah Mantɔw no mu.[1][2][3] Ɔfa Deg, Sisaala nye Vagla kasa ho.


Kasa no n'abɔse

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]

Tampulma nye kasa no, nna Tamprusi nye nyimpa no. Dzin a wɔdze frɛ kasa no a obiara agye ato mu nye Tampulma. Dzin Tamprusi no wɔdze kyerɛ mbusuakuw a wɔka kasa no, na kuromba no dze wɔnnka no dɛm.

Tampusi
Region Ghana
Ethnicity Tamprusi
Native speakers 16,000 (2003)[4]
Language family Niger–Congo?
  • Atlantic–Congo
    • Gur
      • Southern
        • Gurunsi
          • Western
            • Tampusi
Language codes
ISO 639-3 tpm
Glottolog tamp1252

Asaasetam no ne nkyekyɛmu

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]

Tamprusifo wɔ Savannah Mantɔw no mu, wɔ Gonja Etsifi Mansin mu, wɔ Gonjafo nye Mamprusi Mansin no mu no, ɔnye Mamprusifo. Tampulma, Hanga nye Kamara yɛ kurobafo wɔ White Volta atɔe afamu ansaana Gonjafo robɔtoa Dagbonfo wɔ 1600 [5]afe no mu. Ndɛ yi, Tamprusifo, Hangafo, nye Kamarafo ka Gonja Amambra Bagua no ho, Ɔwɔ mu dɛ wɔnye Dagombafo no wɔ ebusuabɔ kɛse dze, osiandɛ hɔn nyina yɛ Mabia mbusuakuw no mu nyimpa. Wɔ kasa mu no, Hanga nye Kamara nye Dagbanli kasa no yɛ dza hɔn mu kor biara botum atse hɔnho ase . Tamprusifo binom aka dɛ wɔnyɛ Amambra Bagua a ɔdze no ho.[3]


Nkyekyɛmu

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]

Tampulma kasa yɛ Gurunsi kasa no mu kor, Ɔyɛ Mabia kasa no mu nkyekyɛmu ketsewa a ɔwɔ Niger–Congo kasa mu ne fa. Ɔno nye Dega, Sisaala nye Vagla kasa. Kasa ahorow no wɔ ebusuabɔ. Kasa fofor a ɔwɔ mpɔtamu hɔ nye Mampruli nye Gonja a ɔyɛ Kwa kasa no nye kasa a ɔwɔ dɛm mbea yi. Hɔn a wɔka Dagbanli kasa no na a wɔdɔɔ so wɔ mpɔtamu hɔ. Tse dɛ Afrika kasa pii no, Tampulma wɔ . Dɛ mbrɛ Ebibirmu ha kasa no tse no dɛm ara so na Tampulma kasa no wɔ dzin kasafuakuw nhyehyɛɛ. Mfatoho, Tampulma yɛ Tamp- nye -ulma ne fa bi, tse dɛ Kiswahili kasa a Ki- nye -swahili na ɔwɔ mu no.

  1. https://cdn.modernghana.com/images/content/report_content/the_origin_and_early_history_of_the_tampulima_ethnic_group.pdf
  2. https://wanep.org/wanep/files/2018/Jan/QUICK_UPDATE_ON_NORTH_GONJA_2018_Final_2018_01_19(1).pdf
  3. 3.0 3.1 https://haunsinafrica.com/2018/05/21/a-trip-to-a-tampulma-community/
  4. https://www.ethnologue.com/18/language/tpm/
  5. https://www.adrummerstestament.com/2/2-12_Naa_Sigli_and_the_Second_Gonja_War.html