Jump to content

Ntcham kasa

Fi Wikipedia


Ntcham, anaa Basari, yɛ Gurmafo a wɔwɔ Togo nye Ghana mu no hɔn kasaa. Mpɛn pii no yebu Akaselem (Tchamba) dɛ ɔyɛ kasa a ɔnnka ho.

Fɔnɔlɔgyi

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]

Fɔnɔlɔgyi a Chanardfo nye Hartelifo dze dzi dwuma na odzi do no. Abbot nye Cox (1966) nyaa fɔnɔlɔgyi a wɔsɛ, ɔwɔ mu dɛ egyinae ngyegyee a wɔnnyɛ anofamfa menmu no wɔyɛɛ no dɛ ɔyɛ asipiretɛde, na wɔannkyerɛkyerɛ mbawor ntwemu mu.[1] Badie (1995) kyerɛkyerɛ /t͡ʃ/ nye /d͡ʒ/ dɛ zyɛ /c/ nye /ɟ/ nna afei ɔdze foonemeke /ɱ/ ka ho, bawor ntwemu nye hwenmu mbawor.[2]

Ntcham
Basari
Native to Togo, Ghana
Ethnicity Gurma
Native speakers 390,000 (2004–2013)[3]
Language family Niger–Congo?
  • Atlantic–Congo
    • Gur
      • Northern
        • Oti–Volta
          • Gurma
            • Ntcham
Writing system Latin (Basari alphabet)

Basari Braille

Language codes
ISO 639-3 Either:

bud – Ntcham aks – Akaselem

Glottolog ntch1241

Nkonsonantse[4]

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]
Konsonantse
Anofamfa Se-ekyir Dadawmu

dzendzen

Dadawmu

bɛtɛɛ

Anofamfa bata

dadawmu bɛtɛɛ

Egyinae/Eyinae-nkyermu voiceless p t k kp
voiced b d d͡ʒ g gb
Nkyermu f s
Hwenmu m n ɲ ŋ ŋm
Mbobɔe r
Ennya annyɛ mbawor l j w
Mbawor
Enyim Ekyir
Ntowmu i u
Ntowmu kakra
Mbue kakra ɔ
Mbue a

Ntcham so wɔ ndze a ɔwɔ sor, famu nye dza ɔwɔ mfinimfin.


Akyerɛw Nhyehyɛɛ

[sesa mu | sesa ekyirsɛm]
Ntcham Akyerɛwamba
Akyerɛwamba

akɛse

A B C D EE F G GB I J K KP L
Akyerɛwamba

nketsewa

a b c d ee f g gb i j k kp l
Akyerɛwamba

akɛse

M N NY Ŋ ŊM OO Ɔ P S T U W Y
Akyerɛwamba

nketsewa

m n ny ŋ ŋm oo ɔ p s t u w y

Yɛbɔ akyerɛwamba no ho dze kyerɛ mbawor tsentsen ‹aa, ii, ɔɔ, uu› mbawor ebien biara yɛ tsentsen ‹ee, oo›. Yɛdze ndze a no mu yɛ dzen ma ndze a ɔwɔ sor nna ndze a no mu nnyɛ dzen ma ndze a ɔwɔ famu, yɛdze to mbawor nye nkonsonantse m, n, b, l : ‹ḿ, ń, b́, ĺ›, ‹m̀, ǹ, b̀, l̀› do.

  1. https://phoible.org/inventories/view/1453
  2. https://phoible.org/inventories/view/1264
  3. https://www.ethnologue.com/language/bud/
  4. https://phoible.org/inventories/view/672