Mooré
Bɔbew
Mooré, wɔsan so frɛ no More anaa Mossi, ɔyɛ Gur kasa ma Oti- Flao na Burkina Faso hɔn ɔmanmju kasa no mu kor. Ɔyɛ Mossi nkorɔfo no hɔn kasa no mu kor, hɔn a wɔka yɛ nkorɔfo bɛyɛ 6.46 a wɔwɔ Burkina Faso, Ghana, Cote d'Ivoire, Benin, Niger, Maki, Togo, na Senegal dɛ ɔyɛ hɔnara hɔn kasaa, mbom hɔn nyinara ka kasa ebien. Mooré dɛ ɔyɛ kasa a odzi kan anaa ɔtɔ do ebien wɔ nyimpa bɛyɛ ɔha mu nkyekyɛmu 50% yɛ Burkinabè nkorɔfo dodow na kasa tsitsir ma hɔn kurowpɔn Ouagadougou. Ɔbɛn Dagbani kasa.
Fɔnɔlɔgyi
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Mooré kasa bi nye:
Anomu Ngyegyee
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]| Labial | Alveolar | Postalveolar
/ palatal |
Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Nasal | m | n | ɲ | |||
| Stop | voiceless | p | t | k | ʔ | |
| voiced | b | d | ɡ | |||
| Fricative | voiceless | f | s | h | ||
| voiced | v | z | ||||
| Liquid | r | |||||
| Approximant | l | j | w | |||
Ahyɛnsew:
- Ennya-annyɛ ndze ngyegyee /j/ ⟨y⟩ wɔbɔ no [ɲ] (nkurii hwembɔ) hwembɔ enyim ngyegyee.
Ndze Ngyegyee
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]| Front | Central | Back | ||
|---|---|---|---|---|
| Close | close | i | u | |
| near-close | ɪ | ʊ | ||
| Close-mid | e | o | ||
| Open | a | |||
Ahyɛnsew:
- Ndze ngyegyee nyina (kyen dɛ /e/ na /o/) no so botum ayɛ hwembɔ.
- Ndze ngyegyee nyina (anomu na hwenmu) botum ayɛ tsiatsia anaa tsentsen.
- Kasa ho nyimdzeefo binom so dze /ɛ/ na /ɔ/; ha, wɔpɛnsampɛnsamu dɛ ndze ngyegyee mbɔho, (/ɛ/ wɔdwen dɛ ɔyɛ ea na /ɔ/ wɔfa no dɛ ɔyɛ oa).
Akyerɛwamba
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Wɔ Burkina Faso mu no, Mooré akyerɛwamba no dze akyerɛwamnba a ɔyɛ Burkinabe Ɔmanmu akyerɛwamba. Wobotum asan so akyerɛw no dɛm akyerɛwamba afofor a wɔahyehyɛ.
| Burkinabé Mooré akyerɛwamba | |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | ʼ | B | D | E | Ɛ | F | G | H | İ | Ɩ | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | Ʋ | V | W | Y | Z |
| a | ʼ | b | d | e | ɛ | f | g | h | i | ɩ | k | l | m | n | o | p | r | s | t | u | ʋ | v | w | y | z |
| Akyerɛwamba mboa | |||||||||||||||||||||||||
| a | ʔ | b | d | e | ɛ | f | ɡ | h | i | ɪ | k | l | m | n | o | p | r | s | t | u | ʊ | v | w | j | z |
San so hwɛ
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]- Burkina Faso hɔn kasa ahorow.