Koko(Millet Porridge)
Kooko( a Yorubafo frɛ no Ogi) yɛ atoko kooko a muoko wɔ mu. Ɔyɛ Alatafo,Ghanafo na Togofo hɔn kwankyɛn edziban a wɔtaa dzi no anapa.Wotum so dze no ewiaber koraa dɛ akɔndɔdze. [1][2] Wɔdze greens bi tse dɛ atoko na wɔdze ehuahuamadze ahorow ka ho ma ɔma no dɛw pɔtsee bi na ɔsesa n'enyi so[3]. Wɔfrɛ no Hausa kooko wɔ mbea a hɔn a wɔka Hausa kasa no na wɔdze bɔbɔɔ adze wɔ hɔ. Ghan Etifi do no, wɔmmfrɛ "Kausa kooko". Mbom, kooko a wonya no atoko mu no, wɔfrɛ no"za kooko" wɔ Dagbanli kasa mu. Kooko asorɔtow pii na yenya no eburow,atoko na sɔgum mu. Kooko ahorow no bi nye koko talli/salli, zimbuli na pii a ɔkeka ho. [4]Ɔnnyɛ na wɔ mpatamu mpatamu wɔ aman ebien no nyinara mu.[2]
Wɔtaa dze ka eduwa a wɔdze ndzɛmba afora akyew a wɔfrɛ no Koose, Pinkaso, a ɔyɛ isiam edziban bi a muoko wɔ mu a wɔakyew,kuli-kuli anaa Alatafo hɔn eduwa keeke bi a wɔfrɛ no Akara, a wonya fi dza yedzii kan kaa ho asɛm no mu.[5]
Dza Ɔfa Kooko Ho
[sesa mu | sesa ekyirsɛm][edit source] Hausa kooko nnyɛ na wɔ Ebibirmu Atɔe afamu aman mu na ebusuakuw ahorow pii na wonyim dɛm edziban no. Dza nkorɔfo taa ka nye dɛ, hɔn a wodzii kan yɛɛ dɛm edziban yi yɛ nkorɔfo bi a wɔtaa dze atoko yɛ edziban. Ɔyɛ edziban a wɔtaa tɔn no kwankyɛn papaapa wɔ Ghanaman mu. Mpɛn pii no, odu anapa a, wɔdze sisi kwankyɛn kwankyɛn tɔn.[6] Ɔtɔfa bi a, wɔdze esikyire,melekye na nkatse ka ho ma ɔma no dɛw soronko bi.[7]
Edzibandur
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Atoko a wonya kooko fi mu no wɔ Magnesium, Manganese, Tryptophan, Calcium, nsɛw na Vitamin B.[2]
Ndzɛmba A Wɔdze Yɛ
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]- Atoko (Jéró)
- Kakadur
- Mprɛgowamba
- Muoko nkyenkyenee a wɔayam
- Hwentsea
- Nkyen kakra
- Muoko
Mboaedze
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]- ↑ https://www.thespruceeats.com/hausa-koko-spicy-millet-porridge-39547
- ↑ 2.0 2.1 2.2 https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/5-nutritious-Ghanaian-breakfast-options-you-overlook-416460
- ↑ https://avrdc.org/download/publications/recipes/ghana-cook-book_final_web.pdf
- ↑ https://www.mychopchop.ca/products/hausa-koko
- ↑ https://books.google.com.ng/books?id=IFxuEAAAQBAJ&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
- ↑ https://www.pulse.com.gh/articles/lifestyle/breakfast-special-how-to-prepare-bofrot-and-hausa-koko-2024080310034600037