Ibrahim Murtala Muhammed
| Bɔbea | male |
|---|---|
| Ɔman a ofir do | Ghana |
| Dzin a wɔdze ama no | إبراهيم |
| Ebusua dzin | Muhammed |
| Da a wɔwoo no | 14 Mumu 1974 |
| Bea a wɔwoo no | Tamale |
| Owu da | 6 Dzifuu 2025 |
| Bea a owui | Adansi Asokwa District |
| Languages spoken, written or signed | English |
| N'edwuma | politician, kyerɛkyerɛnyi |
| Dzibew | Member of the 6th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Member of the 8th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Minister of Environment, Science, Technology and Innovation |
| Electoral district | Tamale Central |
| Educated at | University of Ghana, Kwame Nkrumah University of Science and Technology, Ghana Senior High School, Tamale College of Education, Mount Crest |
| Member of political party | National Democratic Congress |
| Religion or worldview | Islam |
| Personal pronoun | L485 |
Ibrahim Murtala Muhammed (Mumu 14 1974-Dzifuu 6 2025) yɛ Ghana Mbrahyɛbaguanyi a ɔsomee dɛ ɔsoafo a ɔda Asoɛe a ɔhwɛ Atsenae, Abɔdze ho nyansapɛ,tɛknɔlɔgyi nye ndzɛmba Afofor ho nsesamu nna afei mbrahyɛbaguamuyi kɛpeem ber a owui wɔ afe 2025 Ghana wimuhɛn akwanhyia no mu no.
Ɔsomee dɛ kan no Ɔsoafo abadziekyir a ɔhwɛ amandzɛɛbɔ ho nsɛm do nna Ɔsoafo abadziekyir a ɔhwɛ eguadzi na ndwuma nsɛm do.[1] [2] Mumu bosoom no mu wɔ afe 2024 mu no, wɔsanee toow no do amba paaw no dɛ Mbrahyɛbaguanyi maa Tamale Central Mansin no.
Ahyɛse Abrabɔ na Nwomasua
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Muhammed nyaa no ntoado nwomasua wɔ Ghana Senior High School a ɔwɔ Tamale. Nna ɔwɔ ntsetsee dɛ kyerɛkyerɛnyi a okitsa abɔdzin krataa a ɔyɛ A fi Tamale College of Education (TACE), a nkan no nna wɔfrɛ no Tamale training College (TATCO) no mu. [3] He also held a master's degree in Development Planning and International Relations and Diplomacy from the Kwame Nkrumah University of Science and Technology and the University of Ghana respectively.[3]
Amanyɛsɛm Edwuma
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Afe 2009 mu no, ber a amambu no fii NPP amanyɛkuw no ne nsamu kedzii NDC amanyɛkuw no ne nsamu no, wɔpaaw Muhammed dɛ ɔman no mu mboaboanonyi n'abadziekyir ma National Youth Employment Program (NYEP) a John Evans Atta Mills dze bɔbɔɔ adze no a wɔsanee daan mu ma ɔbɛyɛɛ Ghana Youth Employment Development Agency, (GYEDA).[4][5] Okitsaa dɛm dzibew yi ara kɛpeem ber a wɔtoow no do amba yii no dɛ mbrahyɛbaguanyi ma Nanton Mansin no wɔ afe 2012 ambatow no mu.
Mbrahyɛbaguanyi
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Afe 2006 mu no, wɔ Wayo Seini no wu no nsusui no ekyir no, Mbrahyɛbaguanyi ma Tamale Central Mansin no tɔree wɔ NPP afamu no, wɔyɛe dɛ wɔbɛsan atow amba eyi obi ɔnam pan a hɔ atɔ no ntsi. Muhammed gyinae maa NDC naaso odzii ɔkogu ma Inusah Fuseini dzii konyim ber a wɔsanee toow amba no yii nyimpa a obesi Wayo Seini n'ananmu. Mohammed gyinae wɔ n'amanyɛkuw no no ntotoe a nna ɔreyɛ ama nkorɔfo a wobegyina ama afe 2008 amabatow no na ɔsanee dzii ɔkogu ma Fuseini dzii konyim sanee dzii ne dzibew dɛ mbrahyɛbaguanyi. Muhammed sanee kegyinae wɔ Nanton Mansin no mu bio na dɛm aber yi dze odzii konyim ma ogyinaa mu maa NDC dɛ mbrahyɛbaguanyi kandzifo wɔ afe 2012 ambatow no mu.[6]
Afe 2012 Mbrahyɛbaguamu amabatow
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Muhammed somee dɛ mbrahyɛbaguanyi maa Nanton Mansin no wɔ Mbrahyɛbagua a ɔtɔ do esia wɔ Fourth Republic of Ghana.[7][8] Afe December 2012 mu no, odzii konyim wɔ mbrahyɛbagua ambatow mu dɛ obegyina Nanton Mantɔw ananmu na onyaa amba dodow no mu 10,369 a ogyina hɔ ma amba a wɔtoowee no nyina mu 52.66% dze tsiaa nyia ɔbɛɛn no paara a nna ɔyɛ mbrahyɛbaguanyi a ɔtsena do seesei, Abdul-Kareem Iddrisu a onyaa amba dodw no mu 8,667 a ogyina hɔ ma 44.02%.[9]
Afe 2016 Mbrahyɛbagumu ambatow
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Afe 2016 mu, ber a odzii dwuma wɔ mbrahyɛbaguamu ne mber a odzi kan ekyir no, ɔhweer ne dzibew dɛ wɔbɛsan apaw no dɛ mbrahyɛbaguanyi maa Mohammed Hardi Tuferu. Tuferu nyaa amba dodow no mu 11,346 a ogyina hɔ ma 51.84% dze tsiaa Muhammed a onyaa amba dodow no mu 10,451 a ogyina hɔ ma 47.75%.[10][11] Ansaana ambatow no bɛba do no, wɔtsee dɛ Muhammed robɔ NDC Mbrahyɛbaguanyi bi a ɔwɔ etsifi afamu mantaw mu sombo wɔ bagua mu dɛ ɔrobɔ pɔw dɛ obotu no efi ne dzibew no do.[8]
Afe 2020 Mbrahyɛbaguamu ambatow
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Ber a Tamale Central mbrahyɛbaguanyi Inusah Fuseini sii gyinae dɛ ɔronnhwehwɛ dɛ wɔbɛsan apaw no bio wɔ afe 2020 ambatow no mu no, Muhammed sii gyinae wɔ n'amanyɛkuw n'ahoboaboa a wɔdze kɔ ambatow no mu no.[12][13] Afe Dzifuu 2019 mu no, odzii konyim wɔ primaries no mu ber a onyaa amba dodow no mu 737 dze tsiaa n'akansifo ebien a wɔyɛ Alhassan Adam a onyaa amba dodw no mu 181 na Abdul Hanan Gundado a onyaa amba dodow no mu 319.[14][15] He went on to win the main election, securing his return to parliament as MP for Tamale Central by obtaining 41,156 votes while the New Patriotic Party’s (NPP) Ibrahim Anyars got 33,699 votes.[16] Ɔkɔr do dzii konyim wɔ ambatow kɛse no mu, na onyaa amba dodow no mu 41,156 ber a New Patriotic Party’s (NPP) Ibrahim Anyars nyaa amba dodow no mu 33,699. Mbrahyɛbagua no mu no, nna Muhammed ka Public Accounts Committee and Trade na Industry committees no ho.[17]
2024 Mbrahyɛbaguamu ambatow
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Mumu 2024 mu no, odzii konyim wɔ mbrahyɛbagua ambatow no mu wɔ NDC dzin mu dɛ obegyina Tamale Central ananmu ber a onyaa amba dodow no mu 52,263 berɛ a nyia ɔnye no sii akan no nyaa amba dodow no mu 16,647. Ɔsan nyaa egua no dɛ Mbrahyɛbaguanyi ma Tamale Central.[18][19]
Dɛ Ɔman no soafo
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Ebɔw 2013 mu no, John Mahama paaw Muhammed dɛ Ɔmampanyin Abadziekyir a ɔhwɛ Amandzɛɛbɔ ho nsɛm do na ɔno ekyir no, Eguadzi na Ndwuma wɔ John Mahama n'aban ase fitsi afe 2013–2017 ntamu.[6] Ber a ɔsomee wɔ dɛm dzibew no mu wɔ afe ekyir no, wɔkaa Ministry of Information and Media Relations na Ministry of Communications no bɔɔ mu na wɔdze Muhammed na Kweku Rickets-Hagan kɔsomee dɛ asoafo abadziekyirfo wɔ Eguadzi na Ndwuma Soafo fofor, Ekwow Spio Garbrah ase.[20][21] Odzii dɛm dwuma yi kesii dɛ n'amanyɛkuw no dzii ɔkogu wɔ afe 2016 ambatow no mu na ɔdaan ne dzibew no maa New Patriotic Party wɔ Sanda 2017 mu.[6]
Sanda 2025 mu no, Ɔmampanyin John Mahama paaw Murtala dɛ ɔsoafo a ɔhwɛ Atsenae, Abɔdze ho nyansapɛ,tɛknɔlɔgyi nye ndzɛmba Afofor ho nsesamu do. Ɔhyɛɛ n’edwuma ase wɔ Kwakwa da a ɔtɔ do du ebien ber a ɔmampanyin no gyee no too mu.[22][23]
N'abrabɔ
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Nna Muhammed yɛ Kramonyi a ɔawar wɔ mba ebiasa. [3]
Owu
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Dzifuu 6 2025 no, Muhammed wui wɔ asraafo helikopta akwanhyia mu ber a nna orutu kwan akɔ Obuasi, wɔ Esuantse Mantaw mu, dɛ orikedzi dwuma bi a wɔdze bɔko etsia galamsey (a mbra mma ho kwan a wotu).[24] Nna ɔtse Ghana Armed Forces Z-9 helikopta bi a ɔkɔr famu wɔ Adensi Akrofuom Mansin no mu. Wimu hɛn no hwee famu kunkum nyimpa baawɔtwe a nna wɔwɔ hɛn no mu nyina, a Ɔman Bambɔ Soafo, Edward Omane Boamah, Ɔman Ahobambɔ Ntamgyinafo Abadziekyir Limuna Mohammed Muniru, na NDC Tsirtsenanyi Abadziekyir Samuel Sarpong ka ho.[25]
Mboaedze
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]- ↑ ultimatefmonline.com (31 December 2016). "My defeat was internally inflicted – Murtala Muhammed" (in English). GhanaWeb. Retrieved 3 August 2020.
- ↑ "Ibrahim Murtala Mohammed, Please Do Your Homework Before You Speak!". Modern Ghana (in English). Retrieved 2020-01-25.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Ɔsan nyaa abɔdzin krataa wɔ Development Planning and International Relations fi Kwame Nkrumah University of Science and Technology na Diplomacy fi University of Ghana.
- ↑ "NYEP changed to GYEDA". GhanaWeb (in English). 19 July 2012. Retrieved 2020-12-17.
- ↑ "Abuga Pele's prosecution "sad" – Murtala". GhanaWeb (in English). 2014-01-25. Retrieved 2020-12-17.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 Abdulai, Azure Imoro (2019-04-02). "Murtala Mohammed Eyes Tamale Central Parliamentary Seat". Modern Ghana (in English). Retrieved 2020-12-13.
- ↑ "I'm not arrogant; I'm peaceful, humble – Murtala Mohammed". GhanaWeb. (in English). 2018-09-23. Retrieved 2020-12-13.
- ↑ 8.0 8.1 "MP plotting to unseat me – Murtala Mohammed". Citi 97.3 FM – Relevant Radio. Always (in American English). 2015-04-09. Retrieved 2020-12-13.
- ↑ "Nanton Constituency Results – Election 2012". Peace FM. Retrieved 2020-12-13.[permanent dead link]
- ↑ "Nanton Constituency Results – Election 2016". Peace FM. Archived from the original on 9 December 2023. Retrieved 2020-12-13.
- ↑ "Murtala Mohammed loses Nantong seat to NPP". Citi 97.3 FM – Relevant Radio. Always (in American English). 2016-12-08. Retrieved 2020-12-13.
- ↑ "Jostling for Tamale Central NDC parliamentary seat begins as Inusah Fuseini bows out from parliament". Graphic Online (in British English). 19 September 2018. Retrieved 2020-12-20.
- ↑ "My decision not to contest in 2020 does not mean I'm exiting Parliament forever – Inusah Fuseini". GhanaWeb. (in English). 2019-07-16. Retrieved 2020-12-22.
- ↑ "NDC Primaries: Murtala wins Tamale Central". GBC Ghana Online (in American English). 2019-08-25. Retrieved 2020-12-22.
- ↑ "NDC Parliamentary Primaries results". The Ghana Report (in English). 2019-08-25. Retrieved 2020-12-22.
- ↑ "NDC's Murtala wins Tamale Central". 8 December 2020.
- ↑ "Hon. Ibrahim Murtala Muhammed". Archived from the original on 21 April 2023. Retrieved 11 August 2024.
- ↑ "Ibrahim Mutala Mohammed retains Tamale Central seat in 2024 Election". Graphic Online (in British English). 2024-12-08. Retrieved 2024-12-08.
- ↑ "Provisional results of the December 7 2024 Parliamentary Election". 3news.com (in British English). 2024-12-08. Retrieved 2025-02-24.
- ↑ "Full list of Ministers out; Spio-Garbrah in as Information Ministry scrapped". Graphic Online (in British English). 16 July 2014. Retrieved 2020-12-16.
- ↑ "Chinese Ambassador to Ghana H.E. Sun Baohong Visited the Northern Region". China-Embassy Ghana. Retrieved 2020-12-17.
- ↑ "Hon. Ibrahim Murtala Muhammed Assumed Office as Minister for MEST – MINISTRY OF ENVIRONMENT, SCIENCE AND TECHNOLOGY" (in American English). Retrieved 2025-02-18.
- ↑ "Environment Ministry should lead galamsey fight, not Lands Ministry – Murtala Muhammed - MyJoyOnline". www.myjoyonline.com (in American English). Retrieved 2025-02-24.
- ↑ "Edward Omane Boamah: Ghana helicopter crash kills minister of defence". BBC. 7 August 2025. Retrieved 8 August 2025.
- ↑ "Omane Boamah, Murtala Mohammed, six others dead in military helicopter crash". Citinewsroom. 6 August 2025. Retrieved 6 August 2025.