Bissa kasa
| Subclass of | Mande |
|---|---|
| Country | Burkina Faso, Ghana, Togo |
| Ethnologue language status | 5 Developing |
Bissa (anaa Bisa (ankonam)), Bisan, Bissanno (dodow) yɛ Mande ebusuakuw bi a wɔwɔ Burkina Faso anaafo-mfinimfin afamu, Ghana etsifi afamu epuei nye Togo etsifi afamu ano pɛɛ. Hɔn kasaa, Bissa yɛ Mande kasa a ɔbɛn naaso ɔnnye no nnyɛ pɛ, kasahorow ekuwekuw bi a ɔwɔ Borgu Ahendzi mpɔtamu dadaw a ɔwɔ Benin Etsifi Epuei nye Nigeria Etsifi Atɔe, a Busa, Boko, nye Kyenga ka ho. Edzin fofor a wɔdze frɛ Bissafo nye Busansi a Mossifo nye Kusasifo anaa Busanga dze dzi dwuma.
Edzin
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Wɔsopɛre dzin no Bissa. yebotum so asopɛre no Bisa, wɔ Mossi kasa mu so no wɔfrɛ no Busansi (ankonam) anaa Busanga (dodow). Mma yɛmmfa yi mmfora Bisa Kasa a Zambiafo ka anaa Busa kasa a Nigeria nye Bninfo ka no.
Atsenae nkyekyɛmu
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Wɔ Burkina Faso man mu no, nkurow a wɔka Bissa kasa yi nye Boulgou, Koulpélogo, nye Kouritenga nye mantɔw ahorow a wɔwɔ Mfinimfin-Epuei Mantɔw mu, wɔ Bazaga nye Zoundwéogo hɔn mantɔw ahorow mu a ɔwɔ Centre- Sud Mantɔw no mu (Garago, Gomboussougou, Zabré, nye Tenkodogo nkuropɔn no mu ), na afei Boudry Department a ɔwɔ Ganzargou Mantɔw no a ɔwɔ Asasetɔw-Mfinimfin Mantɔw mu no. Yɛba Ghana ha a nkorɔfo a wɔka Bissa kasa no yɛ Bawku Municipal Mansin a ɔwɔ Etsifi do Epuei afamu Mantɔw no mu. Yɛkɔ Togo a wɔka Bissa kasa no wɔ Tône Prefecture a ɔwɔ Savanes Mantɔw no mu. Yɛwɔ nkorɔfo binom so wɔ Ivory Coast a wɔka Bissa kasa no.
| Bissa | |
|---|---|
| Bisa, Busansi | |
| Bɩsa | |
| Region | Burkina Faso, Ghana, Togo |
| Ethnicity | Bissa people |
| Native speakers | (590,000 cited 1999–2003)[1] |
| Language family | Niger–Congo?
|
| Language codes | |
| ISO 639-3 | bib
|
| Glottolog | biss1248
|
| Majority areas of northern dialects of Bissa, in dark blue, on a map of Burkina Faso. | |
| Bissa | |
|---|---|
| Person | Bɩsan |
| People | Bɩsanno |
| Language | Bɩsa |
| Total population | |
|---|---|
| 1.7 million | |
| Regions with significant populations | |
| Burkina Faso | approx 6.8 million |
| Ghana | 1.1 million |
| Togo | 3,356 |
| Languages | |
| Bissa, French | |
| Religion | |
| Islam African Traditional Religion | |
| Related ethnic groups | |
| other Mandé peoples | |
Nkyekyɛmu
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Bissa kasa na ɔdɔɔ so kyɛn Mande kasa a ɔwɔ Ghana nye Togo. Ɔka Epuei Mande kasa kuw no ho , a kasa afofor pii a wɔka wɔ Volta Asubɔntsen no ekyir nye Borgu Aheman no egya, a Boko, Busa, Samo, nye Bokobaru so ka ho.
Kasahorow Bissa wɔ kasa ahorow ebiasa
- Barka anaa Baraka (wɔsan frɛ no Epuei Bissa)
- Lebir anaa Zeba (wɔsan frɛ no Atɔe Bissa)
- Lere (wɔsan frɛ no Etsifi Bissa)
Bissa kasa a dodow noara ka nye Barka nye Lebir.
Yɛkɔ Bissa Epuei afamu a nkorɔfo ka Barka/Baraka. Yɛkɔ Atɔe afamu so a nkorɔfo ka Lebir/Zeba. na yɛkɔ Etsifi afamu so a Lere kasa no na wɔdze dwuma. Anaafo afamu no so yennyi kasa pɔtsee bi a wɔdze dzi dwuma.
Fɔnɔlɔgyi
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Mbawor
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]| Enyim | Mfinimfin | Ekyir | |
|---|---|---|---|
| Ntowmu | i, ĩ | u | |
| Ntowmu kakra | ɪ, ɪ̃ | ʊ, ʊ̃ | |
| Ntowmu mfinimfin | e | o | |
| Mbuei mfinimfin | ɛ, ɛ̃ | ɐ, ɐ̃ | ɔ, ɔ̃ |
| Mbuei |
Nkonsonantse
| Anofamfa | Se-ekyir | Dadawmu dzendzen | Dadawmu bɛtɛɛ | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Hwenmu | m | n | ɲ | ŋ | |
| Egyinae | no mu mmpow | p | t | k | |
| no mu pow | b | d | ɡ | ||
| Nkyermu | no mu mmpow | f | s | ||
| no mu pow | v | z | |||
| Ennya annyɛ mbawor | l | j | w | ||
| Mbobɔe | |||||
Akyerɛw Nhyehyɛɛ
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Yɛdze acute accent na yɛdze to ndze a ɔwɔ sor do na yɛdze grave accent to iow tone do.Dza odzidzi do yi nye Lere nye Lebir kasaa a ɔhyɛ Bissa kasa no ase no n'akyerɛwamba.
| A | B | C | D | E | Ǝ | Ɛ | F | G | H | I | Ɩ | J | K | L | M | N | Ny | Ŋ | O | Ɔ | P | R | S | T | U | Ʋ | V | W | Y | Z |
| a | b | c | d | e | ǝ | ɛ | f | g | h | i | ɩ | j | k | l | m | n | ny | ŋ | o | ɔ | p | r | s | t | u | ʋ | v | w | y | z |
Dza odzi do yi nye Banka a ɔhyɛ Bissa kasa no ase n'akyerɛwamba.
| A | B | D | E | Ɛ | Ǝ | F | G | H | I | Ɩ | K | L | M | N | Ɲ | Ŋ | O | Ɔ | P | R | S | T | U | Ʋ | W | Y | Z |
| a | b | d | e | ɛ | ə | f | g | h | i | ɩ | k | l | m | n | ɲ | ŋ | o | ɔ | p | r | s | t | u | ʋ | w | y | z |
Yɛdze kasahorow no rototo ho ahwɛ
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]| Nsɛmfua | Lere | Barka | Lebir |
|---|---|---|---|
| mema wo akye | Domireh ki | Idomleki | |
| bra | bur | iahh | Eyaham |
| nsu | pi | hi | |
| edziban | forbile | hobile |
Lere nsɛmfua
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]- Mema wo akye: Domireh ki (Response: Domireh zain)
- Mema wo aha: Sundareh ki (Response: Sundareh zain)
- Mema wo adwe: Yirbaa ki (Response: Yirbaa zain)
- Meda wo ase: Barka
- Mbo: Minga
- Bra: Bur
- Kɔ: Ta
- Akɔaba: An barka boi
- Modɔ wo: Moi wam
Busa nye Bokofo a wɔwɔ Benin nye Nigeria
[sesa mu | sesa ekyirsɛm]Busa nye Bokofo, ekuw ebien a wɔhyɛ Bissafo ase, tse Etsifi Atɔe afamu wɔ Nigeria nye Etsifi wɔ Benin a ɔbɛn Borgu a ɔwɔ Nigeria man no mu wɔ Niger, Kebbi nye Kwara ( mpɛn pii no wɔhyɛ Bokobarufo ase) na wɔwɔ Beninese a ɔwɔ Alibori nye Borgoufo hɔn nkyekyɛmu mu. Wɔka Busa (a wɔsan frɛ no Bisa) nna Boko (a wɔsan frɛ no Boo). Wɔfrɛ dɛm nkorɔfo yinom Bussawa wɔ Hausa kasa mu.